نير الدوله است . دو ساعت و چهل دقيقه تا شهر نيشابور مسافت بود . بيرون شهر در چاپارخانه پياده شديم . در بالاخانه منزل ميرزاى آنجا رفتيم . مگس آنقدر زياد بود كه به نوشتن نمىآمد . از شهر نان و خيار با سكنجين گرفته خورديم . نانش بسيار بسيار بد بود . از آن بدتر در اين راه نان نخورده بوديم . نير الدوله - فتح السلطنه حكومت نيشابور بيش از چهل سال است كه با پرويز ميرزاى نير الدولهء مرحوم و اين نير الدولهء حاليه است . در سال دوم جلوس اعليحضرت مظفر الدين شاه و صدارت امين الدولهء مرحوم ، خالصه‌جات نيشابور را نير الدولهء حاليه خريد . دوازده هزار تومان پول داد . الان دو سه كرور قيمت آن است و سالى صد هزار تومان نقد مداخل و منافع مىدهد . از روى تحقيق معلوم شد سالى چهارده الى پانزده هزار خروار نقل انبار و هشتاد الى نود هزار تومان نقد املاك نير الدوله مىدهد . به زور حكومت و خالصه اغلب املاك اربابى هم ضميمه شده است . شاهزاده فتح السلطنه پسر نير الدوله الان حاكم است . با من دوست است . محض تماشاى شهر و ملاقات ايشان باوجود خستگى و گردوخاك شديد به‌راه افتادم . بازار نيشابور بيشترش چوب‌پوش است ، با دكاكين چرك و كثيف خراب . ارگ آخر شهر سمت شمال افتاده . راه زياد بود . در اين مدت متمادى ابدا در تنظيف و پاكى شهر دقت نكرده‌اند . فقط يك خيابانى جلوى در باغ ارگ بود كه شن ريخته و دو طرف نهر كشيده درخت كاشته بودند . چند چراغى هم به ديوار نصب بود كه طول آن بيش از پانصد قدم نبود . باغ ارگ بزرگ و مشجر [ ست ] . آب مخصوص هم از خود دارد . ليكن تميز و قشنگ نبود . بعضيها گفتند فتح السلطنه سوار شده . دو نفرى گفتند تشريف آورده . ما را نزد برهان السلطنه نايب الحكومه بردند ، من به گمان اينكه نزد فتح السلطنه مىبرند . معلوم شد شكار رفته‌اند . چند كلمه در حاشيهء « كرت » خود نوشته به سركار نايب الحكومه دادم برساند . فورا مراجعت كردم . گيلاس خوبى نيشابور داشت . با قدرى خيار و باقلا خريده رفتيم . دليجان حاضر بود يك ساعت و نيم به غروب مانده حركت كرديم . شهر نيشابور از بلاد بسيار بسيار قديم ايران است كه نظير آن در قدمت كمتر است . آبادى زياد و خرابى پىدرپى به خود ديده . مشهور است دوازده هزار رشته قنات قبلا در آن جارى بوده ، نيشابور دار العلم و معدن فضل و كمال و منبع فقه و حديث بوده . از آن شهر فضلا و ادبا و شعرا و محدثين و اهل دانش بقدرى برخاسته [ اند ] كه از حساب بيرون است . در عهد غزنويه به اعم درجه آباد و پايتخت خراسان بود . طغرل بيك